Ενισχύοντας την επικοινωνία και την σχέση με τον «άλλο» μέσα από το δρόμο της τέχνης
της Αθηνάς Πουρέα Εικαστικής Ψυχοθεραπεύτριας, Θεατρολόγου
Στις 9 Ιουνίου 2018 πραγματοποιήθηκε από την Εθνική Εταιρεία Ψυχοθεραπείας Ελλάδος (ΕΕΨΕ) εκδήλωση ευαισθητοποίησης με θέμα: Ενημέρωση, Ψυχοεκπαίδευση, Αλληλεπίδραση σε Τραυματικές Καταστάσεις που αφορούν το Προσφυγικό Πεδίο. Στόχος να συγκροτηθεί μία προσπάθεια από επαγγελματίες της Ψυχικής Υγείας να εστιάσουμε στην ευαισθητοποίηση γύρω από τα συγκεκριμένα θέματα και να παρουσιάσουμε πρακτικά προσανατολισμένες, συνθετικές προτάσεις υποστηρικτικών παρεμβάσεων, που ενθαρρύνουν μια δημιουργική προσέγγιση του τραυματικού βιώματος και, παράλληλα, ενισχύουν τις σχέσεις εμπιστοσύνης και επικοινωνίας στο πεδίο της προσφυγικής κρίσης, προάγοντας την ψυχική ανθεκτικότητα. Η εκδήλωση απευθυνόταν στους συναδέλφους που δραστηριοποιούνται στο πεδίο παροχής ψυχοκοινωνικής υποστήριξης σε πρόσφυγες, ή ενδιαφέρονται για αυτή τη θεματολογία.
Στο πλαίσιο της παραπάνω εκδήλωσης, συντόνισα ένα βιωματικό εργαστήριο εστιασμένο στη σχέση και την επικοινωνία με τον «διαφορετικό άλλο» και στη δημιουργία κοινού εδάφους στο πλαίσιο αυτής της συνύπαρξης. Αφετηρία για την ιδέα αυτή ήταν η εμπειρία μου με ομάδες προσφύγων που είχα συντονίσει (παιδιά –εφήβους και ενήλικες) και ο τρόπος που καταρχήν η εικαστική τέχνη ως παγκόσμια μη λεκτική γλώσσα επικοινωνίας καταφέρνει να δημιουργεί το έδαφος για την καλλιέργεια της επικοινωνίας και της συνύπαρξης. Επειδή η ομάδα εργασίας στη συγκεκριμένη περίπτωση ήταν επαγγελματίες που ασχολούνται με το συγκεκριμένο πεδίο, η πρόθεση ήταν να έρθουν όσο πιο κοντά γίνεται σε αυτή τη συνθήκη, να γνωρίσουν το νέο εργαλείο (εικαστική θεραπεία ) και να αναστοχαστούν πάνω στη διαδικασία και σε συναισθήματα που ενδεχομένως θα προέκυπταν.
Βήμα πρώτο: Ο Χάρτης
Το πρώτο στάδιο του εργαστηρίου για την ομάδα ήταν να συναντήσουν πάνω στο τραπέζι έναν παγκόσμιο χάρτη, σύμβολο του παγκόσμιου χωριού στο οποίο κατοικούμε όλοι.
Ο παγκόσμιος χάρτης, σύμβολο του παγκόσμιου χωριού
Ο χάρτης έμοιαζε με επιτραπέζιο παιχνίδι και πάνω σε διάφορες χώρες ήταν συνδεμένα χρωματιστά φακελάκια γεμάτα σπόρους και ένα γραπτό μήνυμα. Υπήρχαν σπόροι διασκορπισμένοι σε όλες τις ηπείρους. Το ερέθισμα του χάρτη, που υπήρχε από την αρχή στο τραπέζι, λειτούργησε πολύ βοηθητικά στη γνωριμία και την εξοικείωση των μελών της ομάδας σαν ένα “ice breaking game”, ρίχνοντας τις άμυνες που εύλογα υπάρχουν σε μία ομάδα της οποία τα μέλη συστήνονται για πρώτη φορά μεταξύ τους και καλούνται να μπουν σε μία ομαδική διαδικασία.
Βήμα δεύτερο: Το Εισιτήριο του Ταξιδιού
Ένα χρωματιστό κομμάτι χαρτί, σαν ένα «εισιτήριο» και ο σπόροι
Στο επόμενο βήμα οι συμμετέχοντες επέλεξαν ένα χρωματιστό κομμάτι χαρτί. Στην πίσω πλευρά του αναγραφόταν ένας προορισμός πάνω στο χάρτη, σαν ένα εισιτήριο, με το οποίο θα συναντούσαν τον «ήρωα» της ιστορίας, με τον οποίο θα ταξίδευαν, αλλά και το άλλο μέλος με το οποίο θα δημιουργούσαν ένα ζευγάρι. Με το «εισιτήριο» κάθε μέλος βρήκε τον προορισμό του πάνω στο χάρτη και έκοψε το φακελάκι, το οποίο περιείχε τους σπόρους και την ταυτότητα του «ήρωα». Στην προκειμένη περίπτωση ήταν όλοι δέντρα που μεγάλωναν σε διαφορετικά μέρη σε όλη την υφήλιο. Σε αυτό το στάδιο ο στόχος ήταν να δημιουργηθούν ζευγάρια με δέντρα διαφορετικών προελεύσεων που περιέχουν στοιχεία αντίθεσης και, επιπλέον, συνδέονται συμβολικά με τον τόπο στον οποίο βρίσκονται. Για παράδειγμα στην Ελλάδα ήταν τοποθετημένη μία ελιά, στη Ρωσία μία σημύδα, στο Πακιστάν ένα δέντρο μάνγκο, στην Κίνα μία κερασιά, στην Γκάνα ένα κακαόδεντρο κ.α
Βήμα τρίτο: Ατομικά Έργα
Στο επόμενο βήμα, που ήταν και το πρώτο εικαστικό μέρος,κάθε μέλος με αφετηρία τους σπόρους και την ταυτότητα δημιούργησε την εικόνα του δέντρου που έτυχε να διαλέξει.Επειδή η ομάδα ήταν νεοσύστατη και ο χρόνος περιορισμένος, στο χώρο υπήρχαν οι εικόνες των φυσικών δέντρων, ώστε το συγκεκριμένο οπτικό υλικό να βοηθήσει στη δημιουργικότητα και στην ασφάλεια, καθώς πολλά από τα δέντρα δεν ευδοκιμούν στην Ελλάδα ή στην Ευρώπη και μπορεί να ήταν άγνωστα. Φάνηκε ότι αυτό λειτούργησε πολύ βοηθητικά, καθώς οι συμμετέχοντες με την οδηγία να μεγαλώσουν εικαστικά το δέντρο τους και να ενσωματώσουν και τους σπόρους μπήκαν γρήγορα στη διαδικασία.
Βήμα τέταρτο: Δυαδικά Έργα
Έπειτα από μία σύντομη παρουσίαση των ατομικών έργων, η ομάδα ήταν έτοιμη να περάσει στο επόμενο στάδιο. Ο καταμερισμός των ζευγαριών με βάση τα χρώματα είχε ήδη γίνει, και η οδηγία αυτή τη φορά ήταν να πάρουν ένα νέο χαρτί και να τοποθετήσουν τα 2 δέντρα σε ένα κοινό έδαφος με όποιον τρόπο θέλουν. Ακολούθησε μία διαδικασία επικοινωνίας μεταξύ των ζευγαριών και επεξεργασίας του αποχωρισμού από το οικείο περιβάλλον προς ένα νέο κοινό έδαφος. Τα ψαλίδια και η κόλλα σε κάποια ζευγάρια έγιναν απαραίτητα εργαλεία, ενώ σε άλλα λειτούργησαν πιο επιλεκτικά .
Στο στάδιο του περάσματος από το ατομικό στο δυαδικό έργο στο χώρο εμφανίστηκε έντονη κινητικότητα, τα μέλη άλλαξαν θέσεις, μετακινήθηκαν ακόμη και στο πάτωμα, προκειμένου να βρουν το χώρο τους, μοιράστηκαν τα υλικά και φαινόταν να είναι πολύ απορροφημένοι από τη διαδικασία. Στο τέλος κάθε ζευγάρι έγραψε μία σύντομη ιστορία με αφορμή το νέο έργο που δημιουργήθηκε.
