Ακόμα δεν γνωρίζουμε ποιοι είμαστε. Κάθε φορά που σχεδιάζουμε είμαστε διαφορετικοί”. Imprográfika σημαίνει γραφιστικοί αυτοσχεδιασμοί.
Ξεκίνησε στην ETSAM, Αρχιτεκτονική Σχολή της Μαδρίτης (2013 αλλά και πολύ πιο πριν). Το κείμενο αναδημοσιεύεται από το ιστολόγιο που διαχειρίζεται o Aνθόκοσμος με την ευγενική παραχώρηση της κας Ανθής Κοσμά.
Όλα τα έργα της έκθεσης, και τους στίχους των τραγουδιών μπορείτε να δείτε στοsite του καλλιτέχνη: https://www.stefanosrokos.gr/el/
[ii] Ο Jim Sclavunos είναι μέλος της ορχήστρας του Nick Cave, “The Bad Seeds”, και προσωπικός φίλος του Ρόκου.
Το φωτογραφικό υλικό δημοσιεύεται με την άδεια του καλλιτέχνη.
Εκφράζουν τα σχέδια τα συναισθήματα μας;
Και αν ναι, πως; και σε ποιο βαθμό;
Αυτά δεν επικοινωνούνται με λέξεις.
Πως μπορούν οι γραμμές, οι φιγούρες και τα χρώματα να εγγυηθούν την μεταφορά, την καταγραφή και πόσο μάλλον τη σωστή μετάφραση των συναισθημάτων;
“Αφήνομαι στα χέρια μου, χωρίς να προσπαθώ να ελέγξω τις κινήσεις τους, και τις χειρονομίες τους, μόνο κατασκοπεύω τις αλλαγές τους”, μας λέει ο Javier Seguí.
Καθώς τα χέρια κινούνται ελεύθερα, χωρίς μεσολαβητές, κριτές και κανόνες, χωρίς να αναζητούν να αναγνωρίσουν ή να αναγνωριστούν είναι μάλλον πιο κοντά σε εκείνο το σώμα που ξεφεύγει από τα όρια του δέρματος.
Καθώς “χορεύουν” ελεύθερα βρίσκονται πιο κοντά σε εκείνο το σώμα που νιώθει, ιδρώνει από αγωνία, κλαίει γιατί το άφησαν, χαμογελά γιατί το κοίταξαν, που ξεχνά το “έξω” και το πως φαίνεται.
Πρόκειται περισσότερο για εκείνο το σώμα που πάντα με κάποιο τρόπο μας διαφεύγει. Αυτό που νιώθουμε παντού αλλά ποτέ δεν βλέπουμε ολόκληρο. Αυτό που κουβαλάμε καρτερικά μαζί μας και που τα όρια, το χρώμα, οι ορμόνες ή οι κληρονομημένες επιθυμίες του οποίου μας βασανίζουν. [ Jean-Luc Nancy, 58 indicios sobre el cuerpo]
Είναι εκείνες οι στιγμές που το σώμα κάπως χάνει τον έλεγχο.
Καθώς οι κινήσεις των χεριών δεν ορίζονται από την γραμματική, το συντακτικό, τις θέσεις των γραμμάτων στο πληκτρολόγιο, τις απαιτήσεις και τους στόχους που πρέπει να φτάσουν αρχίζουν και σχεδιάζουν πιο ελεύθερα.
Όπως συμβαίνει όταν τα χέρια ξεχνιούνται καθώς χαϊδεύουν ή γλιστρούν στο σώμα του άλλου. Κάπως έτσι, ανέμελα, αφήνονται και χαράσσουν γραμμές και πολύχρωμα σημάδια.
Κάπου εκεί στο αδιαμεσολάβητο, τη ροή, αλλά και στην ανάγκη και την επιθυμία εκείνο το σώμα καταφέρνει να βγει προς τα έξω.
Καθώς τα χέρια μεταφέρουν, γίνονται σύμφωνα με τον Aby Warburg, “σεισμογράφοι του ανθρώπινου σώματος”. Συναισθηματογράφοι και τα ίχνη τους είναι ψυχογραφήματα, μικρά ανεξήγητα σημάδια συνδεδεμένα με εκείνο το σώμα που δεν διαγράφεται, που συνήθως δυσκολεύεται να εκφραστεί, που νιώθει, που ξεχειλίζει από συναισθήματα μα που δεν ξέρει πάντα πως να περιγράψει.
“Ουσιαστικά τα σχέδια μας λειτουργούν σαν τον ορό της αλήθειας. Ασυνείδητα, και κατά συνέπεια αναπόφευκτα μαρτυρούν κάτι από ότι συμβαίνει μέσα μας”, έγραψε η Κατερίνα Σαββόγλου. Σαν μια ειδική γλώσσα, ένα αλφάβητο συναισθηματικών σημείων για όλα τα ανείπωτα, τα άρρητα, όσα δεν λέγονται, όσα δεν ομολογούμε.
“Εκείνη την ώρα είναι σαν μελωδίες που δεν μπορούν να συγκροτήσουν ούτε καν έναν αυτοσχεδιασμό. Ίσως όταν αυτό τελειώνει, τα πράγματα γίνονται πιο ξεκάθαρα”, συνέχισε.
Αυτό το σχέδιο πραγματοποιήθηκε σε μια προσπάθεια να περιγραφεί μια βίαιη απώλεια. Αρχικά πήρε το όνομα “τοπολογίες της βίας” από το βιβλίο του κορεάτη Byung-Chul Han. Ο Han μιλά για μια βία που δεν είναι πια φυσική, που σχεδόν δεν ομολογείται αλλά ωστόσο ενσωματώνεται. Πρόκειται για αυτή τη βία που τόσο συχνά βιώνουμε στην εποχή μας, την εποχή του ανταγωνισμού, του δήθεν δικαίου, της ελεύθερης παγκοσμιοποιημένης αγοράς.
Όταν όμως, λίγο αργότερα, ο Αντώνης αποκάλεσε το σχέδιο “Μελανίες” τα σημάδια από σινική μελάνη των σχεδίων ταυτίστηκαν με τα σημάδια των τραυμάτων μελανού χρώματος στο ανθρώπινο δέρμα.
Οι μελανιές, που σε αυτή την περίπτωση ήταν εσωτερικές, από τα “έσω”, με την βοήθεια της μελάνης, μεταφέρθηκαν στο “χαρτί”-”προς τα έξω”.
Όταν Οι λέξεις ήρθαν να ερμηνεύσουν και να αποκαλύψουν: Τα χτυπήματα ήταν πολλά, σε διαφορετικές στρώσεις, κάποια καλύφθηκαν από “πηχτό χρώμα”, άλλα πήραν την “μορφή λέξεων” και άλλα εμφανίστηκαν σαν “χαρακιές”.
Το σίγουρο είναι πως όλα αυτά τα σημάδια έχουν μια σχέση με τη βία που το σώμα βίωσε και δεν μπόρεσε να εκφράσει.
“Μην ξεχνάς ότι σε αγγίζω”, είπε. Και, δεν κατάλαβα αν το σχέδιο μίλησε, αν είπα τη φράση αυτή στο σώμα μου ή σε σένα που είδες αυτό το σχέδιο και ίσως και τις “μελανίες” μου.
Λες και το σχέδιο έλεγε: “μην ξεχνάς ότι μπορώ να σε αγγίξω ακόμα κι εκεί που πονάς. Εκεί, σ’ αυτά που τόσο καλά κρύβεις και που καθώς βγάζεις προς τα έξω, στο μοίρασμα, μπορείς να συγ-κινήσεις.
Αφιερωμένο στον Διογένη Παπαδόπουλο και την Γιάννα Μιχαλάρη με αφορμή την συζήτησή μας γύρω από τα ανείπωτα και την έκφρασή τους.
Dedicado a Diogenis Papadopoulos y Gianna Michalari por nuestra conversación sobre lo indecible y sus expresiones.
Αναφορές-Referencias
Didi-Huberman, Georges. La imagen superviviente: historia del arte y tiempo de los fantasmas según Aby Warburg. Abada, 2009.
Nancy, Jean-Luc, and Daniel Alvaro. 58 indicios sobre el cuerpo: extensión del alma. La Cebra, 2007.
Seguí de la Riva, Javier. “Ser dibujo.” Madrid, Escuela Tcnica Superior de Arquitectura de Madrid (2010), p. 21.
