της Άλκηστης Μπούρα, Κοινωνικής Λειτουργού – Εικαστικής Ψυχοθεραπεύτριας, Συντονίστριας ομάδων εικαστικής θεραπείας σε Καταστήματα Κράτησης
Τι στόχο έχει άραγε μια ομάδα εικαστικής θεραπείας μέσα στη φυλακή; Όταν μάλιστα αποτελείται από μέλη που έχουν διαπράξει όλο το εύρος των αδικημάτων, τότε ποιος θεωρείται ο ενδεδειγμένος τρόπος παρέμβασης;
Στη φυλακή, το όνομα Γιώργος, Μαρία, Γιάννης, Eduard κουβαλάει συχνά μια τραγική ιστορία. Για την κοινωνία, αυτός είναι ο δολοφόνος του πατέρα του ή εκείνη που διακινούσε ναρκωτικά και μετανάστες, ή αυτός που κατηγορείται για ένοπλη ληστεία σε τράπεζες. Σκληρές ιστορίες ανθρώπων που οι πράξεις τους οδήγησαν σε ένα πλαίσιο κράτησης, προκειμένου να εκτίσουν την ποινή τους. Είναι τα μέλη που απαρτίζουν τις ομάδες εικαστικής θεραπείας, που εφαρμόζονται εδώ και 9 χρόνια από τον Σύλλογο Συμπαράστασης Κρατουμένων “Ο Ονήσιμος”.
Η δημιουργία νοητών, φαντασιακών κόσμων με τη χρήση εικαστικών υλικών εντός του ασφαλούς “τόπου” των ομάδων δίνει τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες να πραγματοποιούν “αποδράσεις”, να εκφράζουν τον θυμό -κυρίαρχο συναίσθημα- και τα δυσφορικά συναισθήματά τους. Κάποιες φορές, ο στόχος είναι μονάχα να βγαίνει το μέλος από το κελί, ακόμα και αν δεν επιθυμεί να συντονιστεί με τους υπόλοιπους κρατουμένους ή με την θεραπεύτρια.
Η ίδια η έκφραση, τόσο η εικαστική όσο και η λεκτική, καθώς και το αίσθημα του μοιράσματος και του ανήκειν, δύναται να συμβάλουν στη συναισθηματική ανακούφιση των μελών και στην αποφυγή των συγκρούσεων με άλλους κρατουμένους κατά τη διάρκεια της κράτησής τους. Παράλληλα, επιδιώκεται η επεξεργασία των συνθηκών, συμπεριφορών, βιωμάτων και σχέσεων που οδήγησαν το άτομο στο αδίκημα και την κράτηση, έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθεί το ενδεχόμενο της υποτροπής τους στην παραβατικότητα μετά την αποφυλάκιση.
Οι ομάδες εικαστικής θεραπείας εντός των φυλακών, αν και διέπονται από δυσκολίες και περιορισμούς ακόμη και στη χρήση υλικών λόγω επικινδυνότητας, καταφέρνουν να είναι πάντα πλήρεις από μέλη, δημιουργικότητα και εκρηκτικά συναισθήματα. Είναι το μέσο ώστε να βιωθεί η τέχνη ως συνθήκη ελευθερίας μέσα σε ένα πλαίσιο στέρησής της.
Εικόνα 1, “Έκρηξη”
Έργο της κρατούμενης Κ.Π. μετά το επισκεπτήριο με τον γιο της.
“Όταν κόλλησα το χαρτί στον τοίχο και με πολλή ένταση μέσα μου άρχισα να ζωγραφίζω με τα χέρια πρώτη φορά, κλαίγοντας και ξεσπώντας στο χαρτί, βγήκε η “Έκρηξη”.
Εικόνα 2, “Ξανά”
Έργο της κρατούμενης Γ.
“Έχω αντίστοιχες φωτογραφίες σε διαφορετικές στιγμές της ζωής μου. Μου λείπουν τα χρώματα, η φύση, το ξημέρωμα, το δειλινό, το φεγγάρι, η θάλασσα.”
Εικόνα 3 “Βασανιστική αναμονή”
Έργο του κρατουμένου D.
“...και τι σημαίνει που είμαι άνδρας; Αισθάνομαι ότι εγκυμονώ την απόφασή μου να αλλάξω ζωή”.
