Η ανάκτηση της εικόνας, Χωρικότητα και Γεω-γραφία στα εικαστικά έργα εφήβου με ψύχωση
Το 1ο Συνέδριο της European Federation of Art Therapy (EFAT) πραγματοποιήθηκε online τον Μάιο του 2021 με τη συμμετοχή εικαστικών θεραπευτών από πολλές χώρες με εξαιρετικά ενδιαφέρουσες παρουσιάσεις, αναρτήσεις, εργαστήρια, συζητήσεις και ανταλλαγές σκέψεων για την περιχάραξη και εδραίωση ενός θεσμικού πλαισίου για το επάγγελμα του εικαστικού ψυχοθεραπευτή σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Οι συζητήσεις αφορούσαν βέβαια και τη διασφάλιση του εκπαιδευτικού πλαισίου. Από το πλήθος των ανακοινώσεων του συνεδρίου κατάφερα να παρακολουθήσω αρκετές (ήταν πρακτικά αδύνατο να τις παρακολουθήσεις όλες) με κάποιες από αυτές να διακρίνονται ιδιαίτερα, όπως η σημαντική και ταχεία ανάδυση της Εικαστικής Θεραπείας στη Φύση. Ήταν σαφές πως οι χώρες στις οποίες η Εικαστική Ψυχοθεραπεία είναι ένα θεσμικά πλαισιωμένο επάγγελμα ψυχικής υγείας κι έχει ισχυρό και ενεργό Εθνικό Σύλλογο, είναι αυτές που είχαν να παρουσιάσουν περιστατικά ή έρευνες με πλούσιο ακαδημαϊκό και ερευνητικό περιεχόμενο.
Σε αυτό το πλαίσιο συμμετείχα με την παρουσίαση περιστατικού ενός 19χρονου. Συγκεκριμένα, ενός από τα μέλη της ομάδας εικαστικής ψυχοθεραπείας που συντόνιζα στο Νοσοκομείο Ημέρας της Ψυχιατρικής Εφήβων του ΓΝΑ Γεννηματάς. Η διάγνωσή του είναι παρανοειδής σχιζοφρένεια, σύμφωνα με τον παιδοψυχίατρο που τον παρακολουθεί. Πρόκειται για ανθεκτική νόσο με πολλαπλά επεισόδια σε μερική ύφεση.
Στην παρουσίαση, με τίτλο «Η ανάκτηση της εικόνας, Χωρικότητα και Γεω-γραφία στα εικαστικά έργα εφήβου με ψύχωση», επικεντρώθηκα σε μια προσέγγιση των έργων του νέου υπό το πρίσμα κυρίως εννοιών από τη θεωρία της σύγχρονης τέχνης. Έτσι η περιπλάνηση στους ζωγραφισμένους τόπους των έργων του νέου, η οποία αποτέλεσε την κύρια θεματική του, υποστηρίχθηκε παράλληλα με το καλλιτεχνικό έργο της Susan Hiller και με τη συλλογή αγαλματιδίων, τύπου index του Φρόιντ. Σε αυτό το ανοιχτό πλαίσιο προσέγγισης έργων εντός της εικαστικής ψυχοθεραπευτικής συνεδρίας αναφέρθηκα και σε παλαιότερα προσωπικά έργα στοχεύοντας σε μια ανίχνευση αντιμεταβίβασης, ιδωμένη όμως από μια διαφορετική σκοπιά.
Φωτογραφικό υλικό: Airports, 2001 (ερευνητικό υλικό για το “ten a-mechana moments”), Εγενική παραχώρηση της Μαίρης Κόντη
Στα έργα του νέου άνδρα, τα οποία δημιούργησε στη διάρκεια ενός χρόνου, εμφανίζονται συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: το σχεδιαστικό ταλέντο είναι αδιαμφισβήτητο, στο σχέδιο διακρίνονται τα εικαστικά χαρακτηριστικά του κόμικ, δηλαδή μια σχεδιαστική χειρονομία άμεσης καταγραφής όπως ένα σκίτσο, και η σαφής διάθεση για την αφήγηση μιας ιστορίας. Ωστόσο, τα έργα έχουν κι άλλο ένα χαρακτηριστικό στο επίπεδο του περιεχομένου, το οποίο κατανόησα στο τέλος της χρονιάς. Αντιλήφθηκα πως ο νεαρός άνδρας είχε ζωγραφίσει στην πρώτη συνάντηση της ομάδας έναν παγκόσμιο χάρτη και, στη συνέχεια, έφτιαχνε εικόνες από τους τόπους αυτού του χάρτη προσδιορίζοντας κάθε φορά γεωγραφικά τον τόπο.
Η προσέγγιση του συνόλου των έργων επιτρέπει να διακριθεί μια διαδικασία περιήγησης του ίδιου του νέου, μια ασυνείδητη αναζήτηση, μια απόπειρα καταγραφής όχι μόνο μιας ενδεχόμενης ψυχικής χαρτογραφίας, αλλά μια απόπειρα «συλλέγειν» των εμπειριών από τους διάφορους ψυχικούς του τόπους. Στην περίπτωση του δηλαδή, το εφηβικό του σώμα ενδεχομένως να βιώνεται όχι ακριβώς ως γεωγραφία αλλά όπως και ο χάρτης, ως μια απαιτητική ανάγκη εποπτικής γνώσης ενός τόπου, ο οποίος όμως δεν έχει κατοικηθεί, δεν είναι οικειοποιημένος.
Συγκεκριμένα τοπόσημα του ψυχικού χάρτη καταφέρνουν να αναδυθούν ως εικόνες, ως ζωγραφιές, ίσως όμως να είναι περισσότερο θραυσματικές αναμνήσεις. Η ζωγραφιά εδώ ίσως να είναι ένα είδος σουβενίρ το οποίο διέσωσε το ψυχικό όργανο του νέου, νομίζω μια «διάσωση», η οποία επιβεβαιώνεται και από τη σχεδιαστική του ικανότητα. Τόποι, οι οποίοι, πιθανότατα εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο βιώνει το σώμα του ο ψυχωσικός ασθενής, να βιώνονται ως non-space. Ίσως να είναι και αυτό ένα index. Στην περίπτωση του νέου άνδρα ένα ανακτημένο index.
Το συνέδριο έκλεισε με έναν συγκινητικό αποχαιρετισμό. Αν και online, φαίνεται πως η θετική ενέργεια κατάφερε να διαπεράσει τις δυσκολίες της ιντερνετικής επικοινωνίας. Η ευχή όλων ήταν να βρεθούμε επιτέλους όλοι και όλες από κοντά του χρόνου τον Μάιο στην Ρίγα.
