"Νομίζω ότι πρέπει απλώς να επανεκτιμήσουμε τη σχέση μας με τα χρήματα, τον πλανήτη, την πνευματικότητά μας, πώς βλέπουμε την κοινότητα, πώς φροντίζουμε τα πιο ευάλωτα μέλη της κοινωνίας"
«Μία τυπική ημέρα εργασίας κατά την διάρκεια του εγκλεισμού»
Από την Ντιάνα Καγιάφα, Εικαστική Ψυχοθεραπεύτρια
Ντιάνα:Τι συναισθήματα σας δημιουργήθηκαν σχετικά με την εργασιακή σας καθημερινότητα όταν πληροφορηθήκατε ότι θα υπάρξει εγκλεισμός (λόγω του κορονοϊού); Ανησυχία; Ανακούφιση; Κάτι άλλο;
Michèle: Δεν υπήρξε μια συγκεκριμένη αρχή για τον εγκλεισμό (lockdown).Yπήρχε σύγχυση σχετικά με το τι επιτρεπόταν κανείς να κάνει και τι όχι. Κατάλαβα ότι πρόκειται για εγκλεισμό όταν αντιλήφθηκα σε σχέση με την δουλειά μου στο Πανεπιστήμιο ότι είχα αφήσει φακέλους πάνω στο γραφείο μου, τους οποίους πιθανόν να χρειαζόμουν και τους οποίους πήγα και πήρα. Στην συνέχεια ανακοινώθηκε ότι το Πανεπιστήμιο πρόκειται να κλείσει και όλες οι κλειδαριές αλλάχτηκαν έτσι ώστε κανείς να μην μπορεί να έχει πρόσβαση στο γραφείο του. Έτσι λοιπόν όλο αυτό ήταν περίεργο.
Στην δουλειά μου στη μονάδα παρηγορητικής φροντίδας(hospice), πάλι, όλο αυτό ήταν μια εξελισσόμενη κατάσταση. Έτσι υποθέτω ότι ολόκληρη αυτή η περίοδος χαρακτηρίστηκε από αβεβαιότητα. Εκεί αναστάλθηκαν οι λειτουργίες της μονάδας θεραπείας για τους εξωτερικούς ασθενείς, και μπήκαμε σε κυλιόμενο ωράριο για την θεραπεία των νοσηλευόμενων ασθενών καθώς δόθηκε έμφαση στην μείωση του αριθμού των ανθρώπων στο κτήριο. Για μένα η πρόκληση ήταν να μεταφέρω στο γραφείο του σπιτιού μου δύο διαφορετικές δουλειές, οι οποίες βρίσκονταν σε διαφορετικούς τόπους, με γραφεία, καρέκλες, υπολογιστές, τηλέφωνα και βιβλία. Το να βρίσκομαι σε ξεχωριστούς χώρους με βοηθά να διαχειριστώ δύο απαιτητικές εργασίες, την πανεπιστημιακή δουλειά και την δουλειά της μονάδας. Επιπλέον έχω (να διαχειριστώ) και τις πανεπιστημιακές σπουδές μου καθώς κάνω το διδακτορικό μου στην Ανακουφιστική Αρωγή (PalliativeCare). Και έτσι η πρόκληση ήταν πώς να υποστηρίξω και να διατηρήσω τις σχέσεις με τους μαθητές, τους συνεργάτες και τους ασθενείς μου κατά την διάρκεια της έκτακτης συνθήκης του COVID-19 και πώς να προσαρμόσω τον τρόπο εργασίας μου, ώστε να συνεχίσω να προσφέρω υποστήριξη. Το έκανα αυτό εξ αποστάσεως μέσα από τον προσωπικό μου χώρο, ενώ παράλληλα ανησυχούσα για την υγεία της οικογένειας και των φίλων. Και αυτό ήταν και ακόμα είναι ένα τεράστιο καθήκον.
Ο τομέας της έρευνάς μου εξετάζει το πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί η τεχνολογία για την υποστήριξη ασθενών που αδυνατούν να έρθουν στη μονάδα παρηγορητικής φροντίδας σαν εξωτερικοί ασθενείς ή για νοσηλεία. Αυτοί οι άνθρωποι μαζί με τις οικογένειες τους μπορεί να νιώθουν απομονωμένοι μέσα στο σπίτι τους. Αυτό είναι κάτι που το σκεφτόμουν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η υποτροφία μου «Winston Churchill» το 2015 επικεντρώθηκε σε αυτό, πράγμα που συνεχίστηκε και με το Συμπόσιο Διεθνών Ψηφιακών Θεραπειών μέσω Τεχνών το 2019 (Digital International Creative Arts Therapies Symposium, www.dicats.org). Τότε, παρόλο που οι εργοδότες μου ανέχονταν τις ιδέες μου για ψηφιακή εικαστική θεραπεία, αυτές θεωρούνταν «περιθωριακές» και όχι εύκολα εφαρμόσιμες. Ωστόσο, όταν συνέβη το Lockdown, οι άνθρωποι ρωτούσαν «Δημιούργησε η Michele τη διαδικτυακή ομάδα εικαστικής θεραπείας ή όχι ακόμα;» Μέσω της κοινωνικής αποστασιοποίησης και του εγκλεισμού, βιώνουμε τώρα μερικούς από τους περιορισμούς που αντιμετωπίζουν τα άτομα που ζουν με xρόνιες και τερματικές ασθένειες, και ζούμε αυτό που ερευνώ εδώ και χρόνια! Όταν βγούμε από αυτήν την πανδημία, όλοι θα έχουν μια ιστορία για να πουν για το πώς η ψηφιακή τεχνολογία και το διαδίκτυο επηρέασαν την ψυχολογική, κοινωνική και σωματική τους ευημερία. Αυτό θα είναι ένα πλούσιο πεδίο για όλους τους ερευνητές.
Ντιάνα:Αυτό είναι και το θέμα του διδακτορικού σας;
Michèle: Ο τομέας της έρευνας μου αφορά την εμπειρία ασθενών με τερματικές ασθένειες και των οικογενειών τους, που χρησιμοποιούν ψηφιακές παρεμβάσεις υγείας για την ψυχοκοινωνική τους ευημερία.
Ντιάνα:Θα υπάρχει πράγματι πολύ υλικό για την έρευνά σας στην εποχή του μετα- εγκλεισμού! Η επόμενη μου ερώτηση είναι πώς μοιάζει μια τυπική ημέρα εργασίας κατά την περίοδο του εγκλεισμού;
Michèle:Κατά κύριο λόγο, ακολουθώ το τυπικό μοτίβο εργασίας μου από τις 9πμ-5μμ, συμμετέχω σε συναντήσεις, διδάσκω και προσφέρω θεραπευτικές υπηρεσίες, αν και όλα αυτά γίνονται τώρα διαδικτυακά. Στη μονάδα παρηγορητικής φροντίδας οι συνεργάτες μου κι εγώ πηγαίνουμε με βάρδιες στο κτήριο ή δουλεύουμε εξ αποστάσεως από το σπίτι. Όταν βρίσκομαι στην μονάδα πρέπει να φοράω μάσκα όταν εισέρχομαι στο θάλαμο και μετά να φοράω ρόμπα και γάντια όταν εργάζομαι στα δωμάτια των ασθενών. Όταν δουλεύω από το σπίτι, προσφέρω τηλεφωνική υποστήριξη και διαδικτυακές συνεδρίες εικαστικής θεραπείας μέσω βιντεοκλήσης.
Μια μεγάλη αλλαγή για μένα λόγω του εγκλεισμού είναι το μεσημεριανό γεύμα! Υπάρχουν δύο αντίθετες προσεγγίσεις για το μεσημεριανό γεύμα στις διαφορετικές δουλειές μου. Στο πανεπιστήμιο, το μεσημεριανό διάλειμμα δεν αποτελεί μία κοινωνική συνάντηση με συναδέρφους. Συνήθως φέρνω ένα έτοιμο μεσημεριανό γεύμα και το κουβαλάω καθώς τρέχω από τη μία συνάντηση στην άλλη, καθοδόν. Προσπαθώ να βρω μια στιγμή και έναν ήσυχο χώρο για να φάω γρήγορα το μεσημεριανό μου πριν φύγω βιαστικά. Στο hospice, η ώρα του μεσημεριανού γεύματος είναι πολύ διαφορετική. Θεωρείται ως χρόνος κοινωνικής συναναστροφής, όπου όλα τα μέλη της διεπιστημονικής ομάδας, εθελοντές, διοικητικό προσωπικό και προσωπικό καθαριότητας αναμειγνύονται και συνομιλούν. Δίνεται πραγματική έμφαση στη διατροφή και το καλό φαγητό και υπάρχει μία αίσθηση έλλειψης ιεραρχίας. Μου λείπει αυτό. Ωστόσο, το να είμαι κλεισμένη στο σπίτι σημαίνει ότι τώρα γευματίζω με τον σύζυγό μου, κάτι που είναι πολύ ωραίο.
Ντιάνα:Αυτό είναι ένα ωραίο σημείο συνάντησης. Τι εκτιμάτε περισσότερο σε αυτήν τη νέα εργασιακή συνθήκη; Είναι το γεύμα με τον σύζυγό σας σε καθημερινή βάση, κάτι που μάλλον δεν είχατε για πολλά χρόνια καθώς εργαζόσασταν πολύ; Υπάρχει και κάτι άλλο που εκτιμάτε;
Michèle:Υποθέτω το ότι δεν είμαι τόσο κουρασμένη από την καθημερινή μετακίνηση από και προς τις δουλειές, γιατί όπως λέτε είμαι πολύ δραστήρια με δύο δουλειές και άλλες επαγγελματικές και κοινωνικές δραστηριότητες και επομένως βρίσκομαι έξω από το σπίτι αρκετά. Είναι μεγάλη απόλαυση να γευματίζεις καθισμένη στον κήπο ακούγοντας τα πουλιά.
Ντιάνα:Τι σας λείπει από την προηγούμενη εργασιακή σας ρουτίνα;
Michèle:Το ότι αναγκαζόμουν να κάνω περισσότερη άσκηση – συνήθως κάνω ποδήλατο και περπατώ πολύ περισσότερο από ό, τι τώρα. Δεν είναι ότι μου αρέσει πολύ να ασκούμαι, αλλά εκτιμώ πόσο η κίνηση βοηθά το σώμα («motion is lotion») οπότε το να κάνω λιγότερη κίνηση σημαίνει ότι είμαι πιο άκαμπτη και ότι πονάω. Το να κάθομαι μπροστά από τον υπολογιστή δεν είναι ό,τι καλύτερο για το σώμα. Μου λείπει η κίνηση που προσφέρει το ποδήλατο, είναι ένα είδος ψυχολογικής ρύθμισης(psychological buffer) από τον έναν χώρο στον άλλο που μου επιτρέπει να επεξεργαστώ και να αποφορτιστώ από τον συναισθηματικό κόπο της ημέρας.
Ντιάνα:Θα λέγατε ότι αυτό είναι το πιο δύσκολο κομμάτι της τρέχουσας ρουτίνας σας;
Michèle:Θα έλεγα ότι το πιο δύσκολο πράγμα είναι ο τρόπος που ο εγκλεισμός σε φέρνει αντιμέτωπο με τον εαυτό σου, προσφέροντας σου την ευκαιρία να παρατηρήσεις τα μοτίβα των σκέψεων σου, τις άμυνες και τις ασυνείδητες συμπεριφορές. Αισθάνομαι ότι το να είμαι «κλεισμένη μέσα» μου αποκαλύπτει τον εαυτό μου, και αυτό τις καλές ημέρες είναι μια καλοδεχούμενη ευκαιρία για αλλαγές. Τις υπόλοιπες μέρες μπορεί να είναι απογοητευτικό.
Ντιάνα:Ποια είναι η πιο θεμελιώδης συνειδητοποίηση στην οποία έχετε φτάσει κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου για την εικαστική ψυχοθεραπεία ή για τους πελάτες σας ή για το ρόλο σας ως θεραπεύτριας ή για όλα αυτά; Έχει αλλάξει κάτι στη σκέψη σας σχετικά με την εικαστική ψυχοθεραπεία ή τους πελάτες ή τους φοιτητές σας;
Michèle:Αυτή είναι μια πολύ σημαντική ερώτηση! Ελπίζω ότι τα πράγματα θα αλλάξουν στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλον, καθώς η πανδημία εκθέτει και επιδεινώνει τις ανισότητες στην κοινωνία. Αυτό που συμβαίνει μπορεί να αφήσει ένα τεράστιο τραύμα στις σχέσεις σε τόσα πολλά επίπεδα και οι λέξεις δεν θα είναι αρκετές για να το περιγράψουν και να το κατανοήσουν στο σύνολο του. Η εικαστική ψυχοθεραπεία έχει πολλά να προσφέρει.
Ντιάνα:Πώς πιστεύετε ότι μπορεί να χρειαστεί να αλλάξουμε τον τρόπο που λειτουργούμε ως ψυχοθεραπευτές;
Michèle:Αυτή τη στιγμή οι άνθρωποι νιώθουν την ανάγκη να ανταποκριθούν πολύ γρήγορα προσπαθώντας να διατηρήσουν τις επαφές με τους πελάτες και τους συναδέλφους τους μέσω της τεχνολογίας, με περιορισμένες σχετικές γνώσεις και δεξιότητες όμως και λίγο χρόνο για να τις μάθουν. Είναι αρκετά δελεαστικό να σκεφτόμαστε πολύ πρακτικά σε περιόδους κρίσης. Από ορισμένες απόψεις, έτσι χρειάζεται να σκεφτούμε, αλλά πρέπει επίσης να εξετάσουμε τη μακροπρόθεσμη εικόνα· τις ηθικές επιπτώσεις του τι κάνουμε με τις νέες τεχνολογίες, τον βέλτιστο τρόπο για να τις χρησιμοποιούμε, το πώς να δημιουργήσουμε νέες διαδικτυακές πρακτικές, το πώς να θέσουμε όρια που θα κρατήσουν τους ανθρώπους, τους εαυτούς μας και το φυσικό περιβάλλον ασφαλείς.
Ντιάνα:Πώς θα είναι αυτό διαφορετικό από τον τρόπο που παραδοσιακά σκεφτόμαστε τα θεραπευτικά όρια;
Michèle:Δεν νομίζω ότι θα είναι απαραίτητα διαφορετικό, αλλά νομίζω ότι αυτή η παγκόσμια πανδημία μας ωθεί προς μια αλλαγή παραδείγματος (paradigm shift). Και πιστεύω ότι για τους εικαστικούς θεραπευτές που εργάζονται στην παρηγορητική αγωγή, αυτό είναι επίσης πολύ ενδιαφέρον γιατί αυτό που βιώνει ο κόσμος τώρα είναι η ουσία του έργου μας. Ο φόβος του θανάτου, ο αντίκτυπος των απωλειών · η απώλεια του αναμενόμενου μέλλοντος – όταν πχ έχετε χάσει τη δουλειά σας ή αν ολόκληρη η βιομηχανία σας υποφέρει όπως για όσους βρίσκονται στη βιομηχανία ψυχαγωγίας, φιλοξενίας και ταξιδιού - ή όταν πενθείτε για τους ανθρώπους που πεθαίνουν από τον Covid-19.
Ντιάνα:Είναι ξεκάθαρο ότι έχετε κάνει και κάνετε αρκετά πρωτοποριακή δουλειά στο πεδίο της Εικαστικής Ψυχοθεραπείας! Ποιο είναι το επόμενο βήμα; Πείτε μας!
Michèle:Νομίζω ότι πρέπει απλώς να επανεκτιμήσουμε τη σχέση μας με τα χρήματα, τον πλανήτη, την πνευματικότητά μας, πώς βλέπουμε την κοινότητα, πώς φροντίζουμε τα πιο ευάλωτα μέλη της κοινωνίας. Ελπίζω πραγματικά ότι όταν θα βγούμε από τον εγκλεισμό, θα έχουμε μια πολύ πιο ευγενική και πιο συμπονετική προσέγγιση μεταξύ μας και προς τον κόσμο γύρω μας.
Ντιάνα:Τέλεια Μισέλ, σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τον χρόνο σας.
Michèle:Σας ευχαριστώ που επικοινωνήσατε από την Ελλάδα για να μιλήσετε μαζί μου. Παρόλο που βρισκόμαστε σε μια εποχή κοινωνικής αποστασιοποίησης, είναι υπέροχο να αισθανόμαστε συνδεδεμένοι. Η συνέντευξη είναι μία καλή πρωτοβουλία και η δική σας δουλειά είναι επίσης πρωτοποριακή κι έχει όραμα.
Ντιάνα:Σας ευχαριστώ. Μου άρεσε πολύ η συνομιλία μας. Καλή συνέχεια.
Η Michèle Wood είναι μία διεθνώς φημισμένη Eικαστική Ψυχοθεραπεύτρια και Κλινική Επόπτρια, που ειδικεύεται στην ογκολογία και την ανακουφιστική αγωγή και είναι υπότροφος του ιδρύματος Winston Churchill . Είναι Καθηγήτρια(Principal Lecturer) στο Πανεπιστήμιο του Roehampton στο Λονδίνο και Προϊστάμενη Εικαστική Ψυχοθεραπεύτρια στη μονάδα παρηγορητικής φροντίδας Marie Curie στο Hampstead του Λονδίνου. Το ερευνητικό ενδιαφέρον της Michèle είναι οι ψηφιακές τεχνολογίες στην Εικαστική Θεραπεία, εστιάζοντας σε εφαρμογές για ασθενείς και οικογένειες που ζουν με τερματικές ασθένειες.
Οι πρόσφατες δημοσιεύσεις της περιλαμβάνουν το βιβλίο “TheRoutledge International Handbook of Art Therapy in Hospice and Bereavement Care”.Έχει επίσης αναπτύξει το πρόγραμμα www.dicats.org.
Εικαστική Ψυχοθεραπεύτρια, Κλινική Επόπτρια
Η Ντιάνα Καγιάφα είναι Εικαστική Ψυχοθεραπεύτρια (MA) με διάκριση από το πανεπιστήμιο του Hertfordshire (2008), Κλινική Επόπτρια (Post Graduate Diploma) με διάκριση από το Psychosynthesis Trust (2017), και προπτυχιακές σπουδές στην ψυχολογία (Αμερικάνικο Κολλέγιο Ελλάδος) και τα ναυτιλιακά (Πανεπιστήμιο Πειραιώς). Μετέχει και συνεργάζεται επαγγελματικά με τον σύλλογο BAAT (British Association of Art Therapists), και το HCPC (Health & Care Professions Council). Είναι Εκπαιδεύτρια & Επόπτρια στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Goldsmiths (Λονδίνο) και διατηρεί ιδιωτικό γραφείο. Επίσης είναι λέκτορας στα πανεπιστήμια Roehampton, Hertfordshire και Guildhall School of Music & Drama.
Έχει πολυετή εμπειρία ως Εικαστική Ψυχοθεραπεύτρια στον τομέα της Παρηγορητικής Αγωγής αλλά και στην ψυχική υγεία ενηλίκων αλλά και παιδιών κι εφήβων γενικής και ειδικής εκπαίδευσης ενώ παράλληλα έχει ασχοληθεί εκτενώς με την οργάνωση διεθνών σεμιναρίων (4ArTS με αρχική συνεργασία με την ECArTE) και επιμορφωτικών σεμιναρίων στην Ελλάδα (ΚΑΤΙ) για τις Θεραπείες μέσω Τεχνών καθώς και την προώθηση της Εικαστικής Θεραπείας στην Ελλάδα μέσω της διδασκαλίας και της συγγραφής.
Από το 2019 εργάζεται στο Κέντρο Τέχνης και Ψυχοθεραπείας ως Υπεύθυνη Σπουδών του Προγράμματος Εικαστικής Ψυχοθεραπείας.